عنوان درس: تاريخ، فرهنگ و تمدن اسلامي

(مصوب جلسه 542 مورخ 23/4/83 شوراي عالي انقلاب فرهنگي)

ارزش : 2 واحد (32 ساعت نظري)

هدف: آشنايي با شكل گيري تمدن اسلامي و عناصر داخلي و خارجي مؤثر در تعالي و انحطاط آن به منظور تقويت خودباوري و تحكيم هويت ملي اسلامي.

سرفصل‌ها:

1. مباحث پايه

1-1- واژه شناسي تاريخ، فرهنگ، تمدن و تجدد

2-1- عناصر تشكيل دهندة فرهنگ و تمدن

3-1- تعريف تمدن اسلامي و محدوده تاريخي و جغرافيايي آن

2. تمدن اسلامي و علل و عوامل آن

1-2- ويژگي‌هاي تمدن اسلامي

2-2- نهضت شكوفايي علمي در تمدن اسلامي

3-2- نهادهاي سياسي، اجتماعي و علمي تمدن اسلامي

4-2- علل و عوامل اعتقادي، فرهنگي و اجتماعي، پيدايش و شكوفايي تمدن اسلامي

5-2- تأثير فرهنگ‌ها و تمدن‌هاي پيشين در پيدايش تمدن اسلامي (يونان، ايران و ...)

6-2- خدمات متقابل اسلام و ايران

3. زمينه‌هاي ضعف، علل و عوامل ركود تمدن اسلامي

1-3- تهاجم دشمنان خارجي (مغول، صليبيان و ...)

2-3- اشرافي گري و حكومت‌هاي خودكامه و دور شدن خلافت از معيارهاي اصيل اسلامي

3-3- تحجرگري و محدوديت‌هاي سياسي و اجتماعي

4-3- دنياپرستی و انحطاط اخلاقی و انحراف از اسلام راستين

4. تأثير تمدن اسلامي بر تمدن غرب و پيدايش رنسانس

5. ظرفيت‌هاي موجود در جهان اسلام

1-5- موقعيت جغرافيايي و ژئوپلتيك كشورهاي اسلامي

2-5- منابع زيرزميني و انساني كشورهاي مسلمان

3-5- سرمايه فرهنگي و معنوي اسلام

6. انحطاط معنوي و بحرانهاي دروني دنياي مدرن

منابع:

1. فرهنگ و تمدن اسلامي، علي‌اكبر ولايتي، دفتر نشر معارف.

2. تمدن اسلامي در انديشه سياسي امام خميني(ره) (مجموعه مقالات)، مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خميني(ره).

3. دانش مسلمين، محمدرضا حكيمي.

4. تاريخ تمدن اسلامي، ميان محمد شريف، ترجمة خليل خليليان.

5. خدمات متقابل اسلام و ايران، مرتضي مطهري.

6. علم و تمدن اسلامي در اسلام، سيدحسين نصر، ترجمه احمد آرام، تهران، نشر انديشه.

7. تاريخ و فرهنگ و تمدن اسلامي، زين العابدين قرباني.

8. مسلمانان در بستر تاريخ، يعقوب جعفري.

منابع تكميلي:

1. هفت قرن فراز و نشيب تمدن اسلامي در اسپانيا، ايگناسيو اولاگوئه، ترجمة ناصر موفقيان.

2. تاريخ تمدن غرب و تمدن آن در شرق، كرين برينتون و ديگران، ترجمه پرويز داريوش.

3. نقش پيامبران در تمدن انسان، فخرالدين حجازي.

4. تاريخ تمدن (مشرق زمين گاهوارة تمدن)، ويل دورانت، ترجمه احمد آرام، ج 1.

5. ريشه‌هاي ضعف و عقب افتادگي مسلمين، سميع عاطف الزين، ترجمة محمود رجبي و محمدتقي كمالي نيا

6. تاريخ دانشگاههاي بزرگ اسلامي، عبدالرحيم غنيمه، ترجمه نورالله كسايي.

7. تاريخ و فرهنگ، مجتبي مينوي.

8. تاريخ علوم اسلامي، جلال الدين همايي.

9. تاريخ و تمدن و فرهنگ ايران، از اسلام تا صفويه، احمد تاجبخش، انتشارات نويد شيراز.

10. تاريخ آموزش و پرورش اسلام و ايران، علي محمدالماسي.

11. منابع فرهنگ اسلامي، ميان محمدشريف، ترجمه خليل خليليان.

12. مقدمه ابن خلدون، عبدالرحمن ابن خلدون، ترجمه محمدپروين گنابادي، تهران، بنگاه ترجمه و نشر كتاب.

13. ميراث اسلام يا آنچه مغرب زمين به ملل اسلامي مديون است، سيزده تن از مستشرقين و استادان دانشگاههاي انگلستان، ترجمه مصطفي علم، تهران، كتابفروشي مهر.

14. دين و دولت در انديشه اسلامي، محمد سروش.

15. علم تاريخ در گستره تمدن اسلامي، دكتر صادق آئينه وند.

16. اسلام و تمدن اسلامي، آندره هيكل، ترجمه حسن فروغي.

17. نقش فرهنگ و تمدن اسلامي در بيداري غرب، ذكرالله محمدي.

18. تاريخ و تمدن، علي شريعتي.

19. ريشه‌هاي ضعف و عقب افتادگي مسلمين، سميع عاطف الزين، ترجمه محمود رجبي و ديگران.

20. سير حكمت در اروپا، محمدعلي فروغي.

21. علل پيشرفت اسلام و انحطاط مسلمين، زين العابدين قرباني.

22. مجموعه مقالات فرهنگ و تمدن اسلامي، تدوين محمد نصيري، انتشارات معارف.

23. مدارس نظامينه و تاثيرات علمي و اجتماعي آن، نورالله كسائي.

24. فرهنگ اسلام در اروپا، زيگريد هونكه، ترجمه مرتضي رجايي.

25. تاريخ علوم عقلي در تمدن اسلامي، ذبيح الله صفا.

26. تاريخ تمدن اسلام، جرجي زيدان، ترجمه جواهر كلام.